Arger dan Armoei……..

 

 

Arger dan armoei…en een triestugge trouwdag.

 

Armoei is geen schande, zeit ut spreekwoord, mer in de ouwe tied wier armoe tot een schande emaakt!

In de stadskronieken is te lezen, hoe vrogger “tuuszittende armen”veur de wekelukse uutdeling van brood, botter, spek en hering een “teken”dragen mosten. Wacht je veur de getekenden, zeit een ander spreekwoord. Uut loater tiejen lees ik van een vriedagse bedeling op ut graf van de weldoenster , dee een deel van de arfenis doarveur bestemd had. Go d’r moar anstoan! Van de bedeling kriegen betekende wat. Kleergoed wier met de beste bedoelingen uut – edeeld; dat ook een stempel gaf, bewiest een stroatversjenn uut mien jonge dagen:

Je hebt een hoedje op van de bedeling!

Ben je er kwaad om, dat ik het weet?

Ut woenen in enkele buurten droeg ook bie iemand in en hoek apart te zetten: ut woord achterbuurt spreekt boekdelen. En woar was presies de grenze van dee buurt? Wie bie ut ofbreken van de huusjes “Achter de mure” ezien heet, hoe bar klein de huusjes doar teugen de stadsmure an- ebouwd waren, begriept neet, hoe dee minsen ewoend he’n op enkelen vierkante meters met een klein vlierinkje, zonder gas en woaterleiding. Was ut een wonder dat verarmoeide zwartug en gelug wieren as de rookplekken van de of-ebroken schoorsteentjes.

Arger dan armoei is ut um noa-ewezen te worden en zeerder dan pien doet ut uutschelden en noajouwen, dat um elke hoeke van de stege je kan opschrikken, as je wat singelier binnen of, nog slimmer, van toverie worden beticht….

In ons eigenste Harderwiek binnen veul vroggere joaren vrouwen as heks verbrand, of verdronken in een ton, an-eklaagd deur kwoadwillugge en biegeleivuggemedeminsen. Tis bepoald neet in te denken. Ut biegeleuf was in onze tied nog wel te vienden. Een huus wier an-ewezen woar een vrouw zou woenen dee toveren kon. Lang speulden de deerntjes nog Anneke – Tanneke toverheks. An spoken geleufden aparte minsen ook. Op de Vismarkt hadden ze d’r wisse een e-zien in de loate aved, toen Bart van Sam in den donker over estoken was met een mande op zien schouder woarover een witte doek lei, zoas loater bleek. Bie starfgevallen kwam ut veur, dat de klokke stil ezet wier en de spiegel um-ekeerd of met een doeke behangen. In volle ernst wier je soms an-eroajen zoveul knuppen in een touwtjen te leggen as je wratten hadden en datte begraven: as ut touwtje verrot was,waren de wratten weg(?). As kiender dochten we dat ut trappen op een lievenheersbeesjen geen best veurteken was en ut schreeuwen van ulen um en op ut huus zou kwoaje dingen veurspellen…..

An de rand van de samenleving stonden ook dewat wonderlukke minsjens dee elke stad en stee kent en dee een biename he’n dee begint met Gekke…

Deur wat veur ofgronden binnen ze hen-egoan, veur de gek ehouwen en e-ploagd. Steevast wier Gart van ut Kienderhuus e-vroagd: “Wat hejje liever um te eten, klompen of sajet”, woarop de stakker altied zee: “Sajet, veul arger had ut de man dee een scheldname had dee mien neet uut de pen wil, dee meer as eens d’r een eind an had willen maken. As ie uut zien armelukke huusjen kwam en bepoalde jonges waren in de buurte, dan riepen ze:Ëenmaal, tweemaal, driemaal!” met veulbetekenende geboaren, um joelend weg te lopen as de getarde man an kwam zetten.

Zwoarmoedig was ook ut wiefjen in een steegjen dat zich met petreulie overgoten had en duer de pliesie vast-ehouwen most worden tot ze op-ehoald wier. Een hoop volk rekten de halzen veur de ramen. En dicht bie schoele was een zachtmoedug vrouwtjen, dat vreemdug eworden was, toen ze as jonge deern in de steek eloaten was. Ze ston te kieken noar de brugom en noare jonges vroggen dan:”Zal ik met je trouwen”, woarop ze mismoedug d’r hoofd schudden.

Wie nog wel en ongedocht trouwen gong, was Malle Gaartjen. Ze was neet onknap met d’r mooie ogen en frisrooie wangen, de zwarte kaper op, zoas schippersvrouwen ze ook droegen. Ze dee,meen ik, wat boodschappen en wat kleine negosie, ze zal een joar of veertug eweest he’n. Of ze bescharming ezocht heet of dat de eenzaamheid te arg wier, wie zal ut weten.

Messchien heet ze nog een loat geluk noa-ejaagd, zoas een kiend een ploatjen wil plakken dat de wiend meeneemt, zo is ut vlak bie en zo is ut weg. Je vragen je wel of wat veur man ut ewwest is; ik weet allene zien naam nog en niks meer.

As een lopend vuurtjen gong ut nies deur de stad, ut ston ook in ut kasjen bie ut gemeentehuus. Toen de dag anbrak, ston d’r een stoot volk op de mart um ut bruudspoar op te wachten. Wat d’r allemoale ezeid en eroepen is, weet ik neet: ik was arges anders. Zo merakel arg is ut eweest, dat ze as man en vrouw zonder femielje of kennissen achter uut ut stadshuus eloaten binnen um deur ut pliesiebero heen ongemarkt weg te kommen. De wittebroodsweken begonnen triest.

xxxxxxxxxxxx

Kaper = zwart mutsje met keelbanden,vooraan hoog opgewerkt.

Dit bericht was geplaatst in P.Poorter verhalenbundel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *