As kleine jonge noar de Grote Karke

    

 As kleine jonge noar de Grote Karke.

 

De gewelven van de Grot Kerk. Uit een serie van vier kaarten"Uitgegeven voor de verbetering van het catechisatielokaal".

De stilte van de zondagmargen kojje veulen. Ook bie ons waren de lancaster gordienen veur de uutstalkasten neer – eloaten en blauwe horren veur de dubbele winkeldeure.Uut ut kammenet kwammen de dikke karkboeken te veurschien met zogenaamde Duutse letters; dat van m’n moeder had een zulveren slot en d’r lag van overlang een pauwenveertjen in. In ons boekjen lag de tekst van de zundagschoele,deurschienend blauw, rood of geel en met vergulde letters. Dat kreje veur tien kleine teksjes. Ajje d’r op bloasden, krulden ut rond.

As d’r ezeid wier: “Ze lopen al!”was dat zoveul als: “Voortmaken heur!”want de deuren gongen um half tien dichte. Dan kojje nog effen deur ut kleine deurtjen noast grafkamer. Dan kwam je meestal net de dominee teugen in de omgang stoatig in toga. Mer as de minsen in de karke al an ut zingen waren, was ik liever terug-egoan. Veul oardiger was ut um vrog te wezen en de minsen, van de eerste of an, binnen te zien kommen. De mannen bleven effen stoan met de pet of de hoed veur de ogen. Ik had lang-edocht dat ut een boeren – en vissersgewoente was, mer loater h’k in een Haagse karke de bekende Minister en veurmalige dominee de Visser zo zien stoan. Veul loater begreep ik de diepe zin: de jood bedekt in de diepste eerbied zien gezicht en uut de slavetied kwam de gewoente um uut eerbied ut heufddeksel of te nemen: beide manieren wieren zo verenigd.

Veul vrouwen droegen in dee tied umsladoeken, de eenvoudige zwarte of de bruunachtig rooie slingerdoeken, dee de kleindochters loater an de muren zouen hangen. In de wienter wieren onder dee doeken de stoven mee – edragen, soms heel mooie, met een marmere ploate en koperen hengsel. Wel ninnik man, d’r was toen nog geen verwarming in de karke: heije wel een stove neudig! Veul karkgangers huurden een stove bie Bosjen, de hulp koster. Bie ut stovehok rook je scharpe rokerugge lucht van turven dee nog neet helemoale deurgegleuid binnen. Thuus gingen de turven pas in de doofpot as ze goed”glimmend”waren, goed deur – ebrand, zoat alle rokerigheid d’r uut was. In de karke met zoveul kooltjes vuur in de testen,waren d’r allicht een poar dee neet deur – ebrand waren.

Loaten we an de vergetelheid ontrukken dat je twee centen betoalden veur een warme stoof en bie de tussenzang de man of vrouw die geen stove had, d’r een wier toe – eschoven.

Ut ploatsjen van mien voader weet ik nog: de vrouwen zatten in ut middenvak, in “de hoge banken”zat gemengd volk. Vlak bie ons hing een koarte an de mure: Men wordt verzocht het gebruik van tabak na te laten en niet te spuwen!” O,zo.

Veur de preekstoele ston ut veurlezersbankje met greune franje, Veurdat de dominee binenkwam, gaf de catechiseermeester, van Baarzel hieten ie, de veurzangop en las ie de Tien Geboden en ut eerste biebelstuk. Ie dee ut nogal dreuge. De ouwe Klaver in Niekark heur k nog galmen: “Toen sprak God al deze Woooooorden…..” Dee kon d’r wat van, heur!

Nooit za’k vergeten, hoe in de middagkarke een enkele keer de ouwe dominee Boer uut Armelo preekten. Ie was zo oud, ik meen in de tachetug, dat ie de preekstoele neet meer op kon, zodat ie die ut veurlezersbankjen preekten en dan kojje um hoast nog neet verstoan. D’r wier verteld dat ie nog de dreekantugge steek edroagen had.

Ongetrouwd en mrakels zunig, mot ie al zien geld vermaakt he’n an Neerbosch, woar ie als wees was groot – ebrocht.

D’r kwammen meer vreemde dominees. Ze preekte neet in toga, mer in hun zwarte pak. Woarum ze neet dat zwarte kussentjen achter zich mochten hangen as onze eigen dominees,begreep ik eerst neet. Totdat ik veur ut eerst zag, dat dee ut op d’r heufd zetten: ut was de baret! Want tochten kon ut, as de koster de Bijl veur ut uutgoan de deuren alvast open dee! De ouwere minsen uut de karkeroad hadden trouwes al onder de dienst een kalotjen op. Non vien je ut vreemd dat sommige mannen onder de dienst gingen stoan luusteren.

Ut was een teken van grote andacht.

As de dagen kortten,wier saves eerst ut lichjen boven in de preekstoele an – estoken, loater alle gaslampen. Veur de dienst wieren ze an – estoken deur een fitter van de gasfabriek met een lange stok, woar een keersjen um – edreid was en dee tegeliek een iezeren kopjen had in twejen, woarmee de gaskroantjes open en dicht edreid konnen worren. De lampen met gaskousjes suusden zachjes en hoog d’r boven uut kwam de weergalm van de preek uut de schemerugge gewelven, totdat de slotzang boven alles uutklonk met alle noten evenlang.

Machtig ston doar ut karkorgel te speulen met zien grote pupen, de bazuunengelen bovenop. Benejen laggen de versleten grafstenen van joaren her. En doartussen ston de kansel met ut opschrift in ouwe spelling met een V veur de letter U en vreemd verbrokkeld over de vakken:

Ontvanght met sachtmoedigheit het Woord dat in u geplant wort.

Hetwelck uwe stelen kan saligh maken.

XXXXXXXXXX

 

Dit bericht was geplaatst in P.Poorter verhalenbundel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *