Briefwisseling Putten en Elburg 1361

wapen van Elburg

 

Verhede brief tusschen den Heer Herben van

Putten en de stad Elburg van 1361, (*)

En

Memorial van Feijtelijkheden door Herman

De Vos gepleegd, of de Veluwe in 1361 en

1480 – 1482. ( ϯ )

 

Dit ist ghebrec dat die Scepenne van der Elborgh hebben an her Herberte als van den Vrede die onsz Hertogen van Ghelre End zine vrende her Herberte van Putten voersz ghedeghedint hebt.

(*)  Elburger archief, Lade 4, no.11.

(ϯ) Elburger archief, Lade 4, no.33; door ouderdom bijna onleesbaar en versleten.

Dit stuk is opgemaakt tijdens het besluit der vier steden Harderwijk, Hattem, Kampen en Elburg van onder aanvoering van den overste Linteloe, Old- Putten, het zoogenaamde Vossennest, een roofslot bij Elburg, uit te roeijen, in het jaar 1482. Hierin zijn zij ook geslaagd, daar het slot ingenomen, verwoest werd en de gebroeders Herman en Roelof de Vos gevangen genomen.

Het geeft eenig denkbeeld van de grootste moeijelijkheid waaraan men in die tijden blootgesteld was, en de vreesselijke roofzucht dezer heeren.

    Int eerste dat zine ghezellen van zine huys ( Putten ) zynt ghegaen end weder up end hebben ons ghenomen holt en vrede daer wy onsz coe’garden mede bevreet hadden. Daer wy den Scaden niet en hadden gheleden om hondert Schilde. Voert zoe zynt zine ghezellen van zinen huys ( Putten) ghegaen mit ghewapender hant end hebben onsz binnen onsz vryheit end binnen onsz were onsz Sluze opghespykert en liet dat water lopen daer wi onsz Stat mede ghevest hadden went in den lande niet wael en staet. Voert men: zoe hadde wi ghemeynt dat wi mit her Herberte in vurwarden hadde ghestaen dier hi onsz versaet. End synt onsz her van Ghelre ontseghet hevet,, end al die ghene di hi mit rechte veden mochte. End onsz daer niet uyt en satte. End twe man af ghewont end eenre Vrouwen hoer been on twe ghescoten. End sende ene brief upt huys ’t Elborgh dat zi scade doen zolde wes zi mochten. Des wi hem ondergaen willen mit zinen brieve. Eer wi wisten dat hi ontzeghet hadde end onsz vyant was. End eer wi yt scage ghedaen.

End up dest vrede zoe quam het Herbert riden in onsz stat des daghes daer nae mit den zinen. End toghen van den huys ghewapent mit vuir ade and opene bannyren end hebben twe onsz porters doet gheslaghen. End anders wael tiene onsz porten zere ghewont zonder hoeder.

Voert zoe reet her Herbert uyt onsz stat doe hi onsz desz hoemoet ghedaen hadde mit zinen ghesinde des daghes daer nae end zin ghesinde quemen in een ons porthuys end sloeghen die vrouwe van den huys die upt uyt draghen was van kinde end plonderden daer enen hantboghen end een hoyke end anders hoer ghadinghe.

Voert zoe quemen her Herberts knechte van zinen huys bi nachte end hebben onsz porters hele vate biers ghenomen uyt horen huys end hebben die up her Herberts huys ghedraghen. Voert men zoe zint zi daer nae ghecomen van her Herberts huys zin ghesinde end binnen vredes. End hebben een ons porters schuure upghebroken bi nachte nachte binnen onszer vtyheyt end hebben daer uyt ghevoert torf end hoye als vele als hoer ghenoegthe was daer zi onszer port toe scaden deden end des niet gheleden had om tien schilde. Voert men zoe wael een dach toe campen tusschen her Herberte voersz. End ons des avonds doe hi van den daghe riet binnen dier ghelove doe wonden zi ons enen port af. End brecken een ons port huys up end nemen den lieden hoer hoye uyt horen huys hoer ghenoechte ende toghen hoer sweerde end hoer messe onder hem binen end jagheden den man van zine huys end mishandelden zijn wyf. ( Uit dezen brief, die 120 jaren vroeger geschreven werd dan het memorial van feijtelijkheden, blijkt, hoe gedurende ruim eene eeuw de gansche landstreek van Elburg, enz. geene rust genoten heeft; hoe jammerlijk de toestand van het volk geweest moet zijn, en hoe gezegend in ieder opzigt onze dagen zijn tegen zulke tijden; mogt de lezing van dit stuk menig ontevreden hart een weinig tot nadenken en kalmte brengen.)

In der eerste heft Pilgro de Vos, Johan Bigge onse medescepen geslagen, doe hij kwam gaan by de Somerdyke binnen onser stad vryheid ind solde de dyk helpen schouwen als ein gesworen hemeraet.

Item, die van Putten hebben de susteren van Elburgh eene (koe) ne nacht ghenomen in dopt huys geslachtet. Item, Hendrik te Velde, eene vaerse ghenomen in dopt huys geslachtet. Item, Klaes Feyt, ghenomen vyer vette runder, ind enre vaerse ind so dede Klaes den Riddr na rieden met twee paerden in de Veluwe, de ridder die die ghenomen had, nam die paerden daer noch toe. Item, Andresa van Empse heft die ridder van Putten acht ossen bi nacht ontfuhrt die si to Putten driven. Item, Hendrik Roelofs ind Woltersoen hebben si blau und bloedig gheslagen. Item, Herman de Vos ghesellen hebben eene man ghevangen gezet recht by der Elborgh, die onder Oswaldus van den Berg gheseten was, so hy van der poirte vorn nae Putten gegaen was, quamen twee of drie borgheren uit de stad loopen ond wolden vernemen of die man ook vyand wer so lieten sy den man staen, maar sy hadden hem ghenomen omtrent IIIJ ryns guld. Item een bode van Zwol namen sy omtrent VJ ryns guld.

Item, op St. Jan Baptisten dagh daerop synt vyer knechten van Putten ghekomen op de middagh doe die poirte ghesloten ( Waaruit men moet opmaken, dat men destijds gewoon was, om, gedurende het middaguur, wanneer men het middagmaal hield, de poorten te sluiten.) waren ind hebben vuer de poirte deur een Heere peerde ghehaeld so is dat die op X wal weerd was. Item, des sondaghs daernae sint nogh een deyl ruyters van Putten ghekomen op de myddag ind namen onsen Burgheren VJ koenden de twee sonden sy weder, soes y hoorden dat die ene schamelre Vreule toe hoorde ind die andere vyer moesten onze burgheren weder koopen voor XX ryns guld ind doe die koenen genomen werden meenden sy dat die burgers uitloopen solden, damyt sy op wacht myt bussen harcebussen ind anders ( stonden).

Item, gelyk voers. Staat ind dergelyk, hebben, dy van der Elborgh myn her van der Ghemen, die steden Zutphen, Campen, Harderwyck en Hattem van sulcken doen condschappen, so dat van vorsc. Steden aan Herman de Voss schriftelyk verzocht is, sulks af to stellen, daarop hy niet geacht heft.

elburg 2

    Oick hebbe die van der Elborgh daghen gheholden myt Herman voors. Twee of drye werff, daarop synt die steden Kampen, Hattem en Harderwijck to Elborgh evaren, sy hebben tot geene bescheiden kunnen komen zoo werd daar ein bestand uitghedinget tusschen Herman en die van der Elborgh.

Item, Hermans ghesellen hebben die van der Elborgh by nacht haer Ronneboom ( slagboom?) en twee gesneden binnen heure vryheit.

Item, Herman dwang die van Dornspyc dat syt ghelt tot syn behoef solden uitsetten.

Item, Hendrik Reyntje by den pontdyk dede Herman peinighen ind dwang se daer toe, dat hy moste loven dat hy uyt syne naburte menen solde X ryns guld en brengen hem die.

Item, die Sondagh daarop hebben sich tweewerf beklaget dat Hermans ghesellen eene by daghe en eene by der nachte hoer belt, hoer rogge ont huisraet, ghelt ind anders dat hem diende ghenomen had.

Item, bynnen den bestande, hebben die van Putten eenen burger van Elborgh, gheheten Wolter Peele ghenomen XLII molder boekweyt ind XXXV molder rogge die toe Ostenwolde toe Ghysbert Hellensoens huis in sakken leghen ind Pelgro sloeg die wayrsman myt syn armburst eene groote wonde in syn hoofd.

Item, Johan Assensvens onsen burger namen sy binnen het bestand eene vaerse uyt de vryheit.

Item het was medebedinghet in den bestand dat men nyemant van den landsaeten of burhers iets nemen solde, so syn bynnen den bestande ein dyel huysluiden van Eepe komen varen in de Veluwe ind wolden koren ter Elborgh ter merkt voeren, so syn die van Putten ghekomen ind namen den huysluiden een deil ghevanghen ind namen haer oeick hoer saet, ind een deyl quamen in Elburg hso sy ons dat ook te kennen hebben gegeven.

Item, Hoendert Waete van Heerde hebben sy die van Putten; syn huys opghebroken ind ghenomen een bedde ind dat garen daer men ein bedde van maeken solde, ein deeken, drie slaaplakenen, drie fyne hembden, vyer tyne scotelen, vyf wulle stuks garens ein kornet ind een flemp.

Item, Evert Janssoen van Dornspyc syn ghenomen vyer merrien die hy neyt gegheven hadde om honderd post guld.

Item, die van Hulsbergen hebben sy ghenomen vyer merrien die omtrent honderd ryns guld. Waerd waren.

Item, Hanna Jacobsoen wegghenomen vyer paarden, welke Herman de Voss hem afghenomen had, so kocht gemelde huysman syn paerden weder doe hyt gelt weygerlic betaelen wolde so kwamen die selve die de paarden ghenomen hadden ind namen gemelde man dat geld, daer sy de paerden wederom gekocht hadden, ind sloegen hem daertoe.

Item, Johan Henriex en Egbertsoen syn broeder beklaegde sich dat Hermans ghesellen hen huys end hun kist met geweld opengeslagen hebben, end namen daaruyt een bed, spek ond wat hun ghenoegde.

Item, asse Wittensoens huys braeken sy op en wolden sy nemen een bedde by nacht, et bedde dit kofte hy hen af en gaf hem IJ ryns guld.

Item, Lambert Heemriks uit den Oldenbroeke hadden sy ghevangen en dwonghen hem ein osse af die VIIJ ryns guld goet waert synde. Item, Pilgro de Voss pynigde hem in de stokc.

Item Johan Berentsoen hebben sy myt gheweld by syn huys uyt synen budel ghenomen VIJ st.

Item, Johan Rensen is genomen VIIJ st. daar was Pilgro zelf mede. Item Hetsard Schene werd syn koene afghenomen, dat koste hem XV st. solde hy die weder krygen. Item, Gert Heyermans most geven VIIJ st. om des wil dat hy syne koene wegghebragt hadde op Camperveen.

Item, Elbert Andriessen ghenomen een dubbele hoyke ( huik) die most hy wederkopen voor XXV st.

Item, Henrich Roch is ghenomen IX st. van Gert Robert. Item Gerht Berense uyt syn huys ghenomen mit geweld een seemvel ( tot eene broek) dat stont voor X st. eene elle groens laken, dat hy gerne gekeerd hadt, so smeten sy hem eene groote wonde in syn hoofd met eine dissel, voorts hadden sy ghenomen ein tabbert, laken ind anders dat hy weder koopen moest voor XVI st.

Item, Goede Geertsoen stallen sy af IX st.

Item, Metto Hendriks Jacobsoen weduwe met hunne kynderen is ghenomen uyt hen huys met magt ein bedde met syn behoer, twee vette swynen ind een pak woll end haere dochter Lubbe afghedwongen XXVIIJ st.

Item, Ghert Heraric ghenomen twee vette schapen ind syn soen een hoyke.

Item, Pilgrim de Voss nam Zwier Peters een graauw paerd, dat hy achtte so goed als XI ryns guld.

Item, Herman Engbarts hebben sy syn huys opgheslagen en namen hem syn knyft ( mes) ind een broek ind stalen hem af drie vette vaerse.

Item, Arend van Eepe syn ghenomen IJ Paerden die koste hem weder te koopen VIJ ryns guld.

Item, Ghert Wittes synt ghenomen IJ paerden die hy achtte so goed als XIIIJ post guld.

Item Wilhem Mensing is ghenomen een vette vaerse.

Item, Alyt, Hennemans wyf is ghenomen ene koene op Sint Lamberts dagh ind die hebben sy op het huys gheslagt.

Item, Johan Welensoon uyt syn huys ghenomen ein half vat nebbelinx ( aal met spitse bekken of schrieraal) Waaruit men kan opmaken, dat men destijds gewoon was om de schieraal in vaten te zouten en zoo te verzenden.

Item, Snellingen genomen eene koene.

Item, Gert Joham Herms ghenomen ein vette vaerse.

Item, Berents van Lunte ghenomen eene vaerse.

Item, Willem Jakobs ghenomen ein swyn ind ein molder rogge.

Item, Hoperts ghenomen IX schapen.

Item, Mathys syn huysvrouw ghenomen een dubbele hoyke ( hoyk, vrouwen mantel)

Item, Chronys van Meerveld quam van Voorthuysen en wolde te Harderwyck ter markt varen ind hadde rogge gheladen die hoerde te Harderwyck te huys, so quamen die van Putten ond namen sy den wagen met vyf paerden binnen de vryheit van Harderwyck ind IJ paerden cofte hy weder voor XIIJ gulden ond drye paerden mitten wagen bleven after, van welke Pilgro de voss IJ sende daer hy woont ( op den Verlehorst) ond dat derde bleef toe Putten.

Item, Rutger Geerts syn ghenomen IJ paereden die hy achtte soo goed als XIIIJ post gulden.

Item, Lubbert Beertsoen syn ghenomen IJ paerden.

Item, Johan Gherardsoen ghenomen eene vaerse die sy opt huys te Putten geslacht hadden.

Item, Hendrix Jakobsoen ghenomen IIJ merrien en een veulen.

Item, toe ghedenken woe dat Herman, Arent Wagner heeft laten omkopen, woe dat Herman een bestant aangegaen had met Jonker Johan van Egmont broeder toe Cleef ind met Utrecht ind Amersfoort; ont dat Harderwyck ond Elborgh daghe met die stede van Overyssel van een verbond te maken die Cleefschen te wederstaan.

Item, Hendric Vyerholt synt ghenomen IIIJ runder.

Item, Engbert Hobbele ghenomen IJ gulden.

Item, Lambert Gerlach van Hattum ghenomen IIJ gulden.

Item, summa by guldens XXV guldens, een man van Vulp afgehaald 50 ryns guldens, een man van Ede XXXI ryns guldens

Item, nog syn met Pilgro de Voss daar hy selve mede handadig was by slaepende tyt van der gemeente ter Elborgh ghenomen VIIJ paerden of daaromtrent ond bragt die ter Horst ond te Rhenen ond heft die verkoft tot syn schoonsten.

Item, noch syn ghenomen omtrent veertien dagen daerna daar Pilgro de Voss ook zelf mede was van burgheren te Elborgh by slaepende tyd omtrent XI stuk runderbeesten, ond die ook ghebragt te Horst ond te Rhenen ond die vercoft tot syn syn schoonste.

Ind boven al de punten voors: is ghecomen Pilgro de Voss ind heft den Bagynen ontwend uyt onse burgers haer huys, haer kist opgeslaegen ind daer ghenomen naer synnen willen.

Zoo luid dit stuk, hetwelk men reeds verloren achtte, en dat ook belangrijk is om de opnoemingen en taxatie van eene menigte voorwerpen; men ziet er uit hoe weinig geld toen nog alhier in omloop moet geweest zijn. Het jammerlijk geteisterd Gelderland had in die dagen nergens rust. Het zijn droevige tijden, waar orde en gezag zoo geheel verdwijnen; waar willekeur en overmoed zich zoo schrikbarend op den troon plaatsen. En toch was het doel en de instelling van zulke riddersloten niet slacht, gelijk de lezer in een van de volgende verhalen zal lezen.

H.G. Haasloop Werner.

Geldersche Volk-almanak 1843.

hendrik van grietjen

 

 

 

 

 

 

 

 

Dit bericht was geplaatst in H.G. Haasloop Werner..

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *