Hedenmientied, dat kleinekiend…….

 Hedenmientied, dat kleine kiend proat ook al Frans.

 

Bie de herinnering an de leste oorlog liekt de mobelesoasie van 1914 neet meer ut vertellen weerd. Toch luudden de stadshuusklok dee eenendartugse juli een tied van grote spanning in, want wie kon toen weten dat we buten de oorlog zouen blieven en ut is ook vake kantjenboord eweest. Biezundere berichten kwammen as buletin in grote, blauwe schriefletters bie drukkerie Wedding te hangen.

 

De mobelesoasie begon 1 augustus met de opkomst per eerste gelegentheid van de milicijns en landweermannen. De kazernes waren doarop neet berekend en veurlopig mosten veul soldoaten, ut pak weer onwennug um ut lief, noar ut karkplein. Ze vroggen ons um boschappen veur ze te doen, umdat ze neet de stad in moggen en d’r scheut veur ons dan een reepjen sukeloa of een dubbeltjen over.

Veural de gebeurtenissen in België wieren met belangstelling evolgd: zo kon ut ons ook gebeuren. Toen berichten deurkwammen dat Belgische vluchtelingen ook in Harderwiek zouwen kommen dee tiende oktober, liep de stad uut um ze op te wachten. Pas uren loater, te middernacht, sjokten de doodmeuje minsen an us veurbie as in een noare droom. Ze hadden mer wat mee – egrepen en een voegele kootjen was neet eens ut roarste wat ze bie zich hadden.

De volgende margenkwammen de verhoalen los, de meeste kwammen uut Vloanderen, en toen kort doarop duzenden geïnterneerden soldoaten in kampen wieren ebrocht, eerst in tenten, loater in barakken, brak veur jong en oud een nooit verwachte tied an. Belsjes op schoele, vrindjes uut den vreemde, een Belze kapitein met zien femielje op ons bovenhuus, ut was dee eerste tied telkes wat anders. Met de Vloamingen kwam d’r vanzelvers contact veur de Franssprekende hoalden, wie dat kon, zien schoel – Frans nog ’s op – veur minsen die weinug eleerd hadden en vanzelvers nooit de grenzen over eweest waren, bleef de vreemde toal iets boven hun begrip, zoas veur dee vrouw dee verboasd uutriep: “Hedenmetied, dat kleine kiend proat ook al Frans!” Ja, hoe dat meugeluk was.

Je schoelgeld mos je mer terug hoalen as je meest wel met de mond vol tanden stoan: je waren toch op de Franse schoale! Mer toen hoelanger hoe meer Belse huushouwens een huusjen of een poar kamers huurden, kon ook de Franse meester ons neet zeggen wat kapok, zeegres of beddetiek in ut Frans waren. Makkelukker had de mannefaktuurwinkel woar al mer “velours”wier evraagd. Doarmee bekleedden de soldaten de neideuzen met ingelegd houtwark dee ze veur vrouw of verloofden maakten. Iederene docht dat de oorlog gauw over zou wezen. As jonges konnen we eerst wel knopen van de uniformen kriegen as “souvenir”, zo zeker wier dat edocht. “Awelzulle nog een poosje!” Dat poosje zou vier joar duren.

Langzamerhand burgerden onze zuderburen in: ook de kienderen konnen ut wel met mekare rooien, al vielen onder de jonges wel een keer de woorden “kaaskop”en “hardloper”. De ronde kwartiermusjes gongen bie ut stadsbeeld van dee dagen heuren: d’r waren verlofuren um de stad in te gaan.

Heimwee en verveling slopen toch as spoken deur ut kamp, ut maken van snuusteriejen was allang of – eleupen, en van hogerhand wier meer zorg besteed an tiedverdrief: sport en spel en wark in de stad in eigen vak.

De wielerwedstriejen in ut kamp trokken ook onze belangstelling. Je heurden de priezen ofroepen, soms “Een premie – met klemtoon op de ie – van een risdaalder van de “Zjinneroal”. Dee klank a klonk neet as de Harderwieker, mer as de Noordoverieselse. De generoal was de kampkomandant, een gepensioneerde generaal – majoor, nog hoger omer dan de kolonel van ut garnizoen. Ut kamp gaf ook een eigen tiedschrifjen uut Inter Nos.

Van de dree passantenhuzen was allene dat op de Vismart nog in gebruuk toen de gedenkwoardugge leste moanden van ut joar negentienachtien anbraken. Mer eerst eisten de “Spaanse Griep” zien tol, veural ook in ut dichtbevolkte kamp. De treurmars van Chopin kwam ons vast in ut heufd, toen soms meer dan een stoet tegeliek de Hierdense Weg op gongen.

November en december…..Vreemd genog stoan in de Kroniek van 1931 neet vermeld de “Demobilisatie”van 11 november en de “Regerings – proclamatie” van 18 november. Van veur de winkelruten van ons he’k dee papieren nog. Wel is vermeld dat vrie plotseling onze biewoeners vertrokken, vanof 2 december. Hun ploatsen wieren tiedeluk in – enomen deur Itallioanse, Portugese en Franse gevangenen uut de duutse kampen. Achtduzend waren dat. Ut Frans kwam weer van pas.

…………………………..

De ao in’t Vlaams en’t Noordoverijsels klinkt als de o in een langgerekt oooch (och ), de Veluwse oa als de o in koor. Vader, voader en vaoder geven dus drie uitspraken weer.

 

Dit bericht was geplaatst in P.Poorter verhalenbundel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *