Oaver de veuruutgang onder de boerenminsen.

 

 

Oaver de veuruutgang onder de boerenminsen.

boerenleven 2

 

De Redactie van de Geldersche Volksalmanak wou nou veur twee joar wel zoo goed zin um ’n ploatske in te ruumen veur miin stukske “ Oaver ’t vergoan van de wèreld, en hoe ’t Kees en Mie doarbi ging.” Nou hebben de B…..sche lejen van ’t Nut, veur wi’k dat stukste vroeger is gemoakt heb, ’t nog is op gemak kunnen noalaezen, en de andere minsen hebben ’t iin ’t schoftuurke ook is kunnen inzien. – Moar wat zullen nou de minsen oaver dat geval wel gezeid hebben?

Mennigeen, veural in stad, zal bii zijn eigen gedocht hebben; “ wat zin die boeren toch domme minsen! Doar goan ze nou zoo woar ien de kast kruupen, umdat ze bang zin, dat de wèreld zal vergoan.” En veul zullen d’er misschien denken, dat alle boeren wel in de brandkast hebben ezèten, toe lest in ’t noajoar die groote stèèrtster aan de lucht te zien was. – Moar die zóó denken, die kennen de boeren van onzen tijd nog niet, want geleuf me, ’t zin nou andere minsen as veur ’n vijftig joar!

’t Is woar, hier en doar viend me op de durpen nog heel veul biigeleuf en onkunde, en d’er zullen er onder de buutenlui nog veul zin ‘ewest, die net as miin Kees en Mie angstig woaren, toe ze die groote kommeet zoagen, en misschien dochten zii wel bii heur eigen, dat die stèèrtster ’n groot servieske ( dunne spaanders om de pijp aan te steken) was om de oarde in brand te staeken.

Moar as er nou hier en doar zoo’n biigeleuvig mins onder de boeren wordt gevonden, dan zou ’t toch glad mis waezen um alle boeren zoo moar oaver eene kam te schaeren.

Nee, in de loatste joaren zin de boeren magtig mit d’er verstand veuruut ‘egoan, en net as de vrouwlui rokken, breidt die kennis heur eigen al meer en meer uut.

As d’er plaats is in d’almanak wi’k oaver die veuruutgang is ’t een en ander zeggen, en dan zù ‘j’n groot verschil zien tusschen de boeren van vroeger doagen en van nou.

XXXXX

’t Was oudtiids biister noar mit ieder boer gesteld

Wat ziin verstand betrof; – i had wel land en geld,

Moar kennis en verstand doar mos je niet noar vroagen.

I werkte wat i kon gestoadig alle doagen,

In huus, op dèèl, op land en at ziin brood in ’t zweit,

Moar ’t werken veur ziin geest bleef in vergetelheid. –

De een en ander mogt somtijds wat knapper waezen,

Die meer as ’t hoaneboek had in zijn jeugd ‘elaezen,

Moar ’t was ’n witte roaf, want oaver ’t algemein

Was bii den buutenman de kennis bijster klein.

Men zag hum meestentiids in alles achterbliiven,

I kon mit veul geduld ziin noam pas amper schriiven,

En zoo i in de Trap der Jeugd ‘elaezen had,

Was i ’n bolleboos, prefester of zoo wat. –

Moar wat beteikent dat, het het nog gins geliiken

Van wat in onze tiid ’n boer kan loaten bliiken.

Nou kan i anders wat. Nou laest i in de krant,

Hoe hoog de prijs wel is van ’t vee in Engeland,

En mennigeen kan nou in fransche toal parleren,

Zoo goed as ’n mosjeu ’t op school ooit zou begeeren.

I rèkent nou veul meer as Bartjens ooit bedocht,

Tot worteltrekking toe het i het nou gebrogt.

Nou kent i op ’n prik de prijs der landspampieren,

I kan as Brugman nou mit kennis raedenieren,

En proaten oaver al wat goed is veur het land,

En iemand wordt beduust um al dat groot verstand.

Nou zit i in den road bii alle groote heeren;

In gin commissie kan me nou ’n boer ontberen,

En houdt me hier of doar vergoaring of congres,

Dan rookt i ziin sigoar en knapt ziin fiine flesch.

Is nou in ieder dùrp ’n boer gin poldermeister,

Leit die in Riin of Woal gin zinkloag tot ’n pleister

Op ieder zieke krib, en is i niet de man,

Die heel het polderwerk noar eisch verrigten kan?

Wat zou ’n burgermins van al die vremde zoaken

In ’t woater, oan den diik en in de riiswèèrd moaken?

Al wat i doar zou doen was net zoo veul as nul,

En al ziin errebeid was kliinkloar kienderspul. –

Umdat ’n boerenmins veul meer nou het ‘eleazen,

Doarum wil i nou ook niet bijgeleuvig waezen,

Zoo as in vroeger tiid schier ieder dùrpeling

Bevreesd was veur ’n heks of ander wonderding.

Veur hen vond ‘m oaveral ’n mennigte van spoeken,

Kabouters oaveral, gedrochten in de hoeken,

En as ‘m in d’ulevlugt moar effen uut wou goan,

Dan zag men hier of guns ’n zwart gedoante stoan,

Zoodat de schrik het hart deej in de schoenen zakken;

’t Was net of ’t duvelsch ding ’n mins zoo oan wou pakken.

Moar onze nijje boer lacht um dat roar gespuns;

I vreest nou niemandal veur spoeken bii ziin huus.

I is zoo dwoas niet meer as in die ouwe doagen;

I dùrft ziin eigen nou gerust op ’t karkhof woagen,

In ’t midden van den nacht, gin dwoallicht dat i vreest;

I spot nou mit ’n stoep of ander wonder beest. –

Nou zal men op ziin stal gin pèèrdekop ontdekken

Tot middel as somtiids de nachtmèèr in wou trekken.

’n Boer loopt regtevoort gin oliekoop meer noa –

En woarum zou i ’t doen? I leert nou fisekoa,

En kan mit veul verstand doaroaver raedenieren;

I loat ziin eigen nou gedwee elektrisieren;

I kent de tillegroaf, en weet hoe ’t doarmee geet,

En in ziin zak droagt i ’n ketsstoal van magneet. –

Nou viendt ‘m er een op ’t land, woarnoa m’ in ouwe doagen

Vergeefs bii iedereen zou hebben loopen vroagen.

Nou lèèft er hier en guns ’n heereboer op ’t land,

En op ziin bouwerii geet alles mit verstand.

Het die nou ’t een of oar veur ziin bedriif van noode,

Dan is het altoos krek en noa de niiste mode,

En ’t is zoo woar ’n lust ziin heele spul te zien,

Ziin ploeg, zij è`g en sleup, zijn dorsch- en sniimachien,

’t Is alles in den hoak, en wat men ook meug proaten,

I duut er heel veul meê, wat andren motten laoten.

I het oan ’t achterhuus gin groote kuul vol mist

Zoo as ’n ouwe boer; die had zich glad vergist –

Veur hen gieng ’t beste sap, de spiritus, verloren –

I het dus veur ziin doel ’n mistbak uutverkoren,

Die bliift nou as ’n flesch mit odeklonje digt,

En noa ’n wiele tiids wordt veul doarmee verrigt. –

Wil i ziin eigen nou is op ’n keer vermoaken,

Dan loat i op ’n ker zich niet meer lejebroaken;

I neemt ’n tilbury, tentwoagen of zoo wat,

En in ’n ummezien is i doarmeê in stad.

Nou snort i mit zin sjèès langs wègen en langs diiken,

En wil i as Blondin ziin riikunst loaten bliiken;

Soms tumelt i ook wel ziin lejen uut mekoar,

Moar och – wat schèèlt ut um – mit geld kumt alles kloar,

Want geld, dat is de spil woar alles um mot draeijen.

Veur geld loat i ziin land bebouwen en bezaeijen,

Het geld is regtevoort de ziel van elk bedriif,

Doarum het mennig mins de centen ook zoo lief. –

Veul hooger as veurhen is nou ’n boer geklommen.

In kennis en bedriif is i veuruut ‘ekommen,

Moar hierin niet alleen, ook in ziin kleerendragt,

Het i et nou zoo ver as in de stad gebragt.

Beziet men effen moar ’n boer van vroeger doagen,

Wat kleeren zag me toe toch deur de mansmins droagen!

’n Boks van bommeziin, ’n buis van pillogoed,

En droeg i soms ’n jas, die hieng tot op ziin voet;

Van zout en pèperkleur ,n poar kloppenburger hoazen,

En gespels op de schoen, zóó groot dat ‘z ons verboazen.

Moar as zoo’n ouwe boer nou nog is op kost stoan,

En veur ’n wille tiids is uut ziin graf kost goan,

Wat zou i dan verboast en biister stoan te kiiken,

Dat nou de boeren krek zoo as de heeren liiken.

Nou ziet men as veurhen gin korte boksen meer,

De lange jas is weg – ’t het al ’n ummekeer.

boerenkleding

Dan zou den ouwe boer wel oan den niien vroagen:

“ Mijn lieve vrind! Woarum droagt i in deuze doagen

Zoo’n lange, wiie boks, en woarum is je jas

Zóó kort as of ’t zoo woar ’n olik wambuus was?

I hebt noa miin verstand et niet te best verzonnen,

Want zie i hebt zoo woar gin sikkepit éwonnen,

Woarum de boks verlengd, woarum de jas verkort,

Wanneer gin stuver gelds doarbi éwonnen wordt,

Want ’t loaken dà i nou hebt van je jas gesnejen,

Dat mò je, lieve vrind, weer oan je boks bestejen.”

Moar och, de niie boer zou um als spoejig zeggen:

“ Dat zal ik, ouwe poai! In ’t kort ou uut goan leggen.

Wil iemand in deuz tiid as mins beschreven stoan,

Dan mot i mit ziin tiid ook weten meê te goan.”-

En zag ’n ouwe vrouw is effen heurs geliiken,

Wat zou ze dan beduusd en wonder stoan te kiiken!

Den ouwen, soaijen rok vond zi dan oan ’n kant,

En ’t jak van sergie zag ze nergens meer op ’t land.

Moar zi, hoe kumt dat ook? Nou zin d’ er modeploaten,

Woaròver ieder vrouw onmundig weet te proaten;

Nou droagt zi, in de ploats van ’t ouwerwetsche kleed,

Een japon noar d’eersten smoak, die heel veul bèter steet,

’n Sjapoo a loa Poaris, ’n mentielje van fiin loaken,

’n Bowa veur de kou en nog meer andre zoaken.

Gin één, die zeggen zal – dit hou ik veur gewis –

Dat nou ’n boerenmins niet op de hoogte is. –

Nou ziet m’ ook ees in ’t joar ’n boer nog kermis houwen,

Moar zie, i duut et nou dat ’t um niet zal berouwen,

Want vroeger as het toe ’n boerenkermis was,

Dan zat de speulman kloar en moakte ’n gekras

Dat heur en zien verging; men sprong in ’t rond as gekken;

Men kon mit veul plezier ’n gans den kop aftrekken,

Of knuppelde ’n kat, en lachte um hansworst,

En dronk meer uut de pret, dan wel uut grooten dorst,

En as et geestig vocht den kop bragt oan et hollen,

Dan roakte soms ’n troep van kèrels oan et dollen,

En dan – doar gieng et hen – men trok moar knap ziin mes

En gaf ziin kammeroad ’n flinke sneej vijf, zes. –

Moar nou – nou wil ’n boer ziin èvenmins niet villen,

Nou wil i iedren twist in ziin beginsel stillen;

I houdt nog van plezier, moar op ’n andre wiis,

Nou stelt i ziin fatsoen op eere en priis. –

Nou geet i noar concert, komelie, peerdenspullen,

Nou wil i ziine moag mit gin jannever vullen;

I drinkt nou spons of wiin, èèt woafels of banket,

En tèèrt i as ’n heer zoo ordelik en net. –

Zoo kan m’ uut alles kloar en dudelik bemerken,

Dat nou ’n boer meer kan as ien den grond te werken,

I poart ziin ligchaamskracht nou zoam mit ziin verstand,

En, bliift dat zoo bestoan, dan wordt i veur ziin land

’n Oaver nuttig mins; dan zal m’ in stad ’t wel loaten

Um langer mit mekoar van “ ’n lompe boer” te proaten.

Nee! Dan wordt veur gewis seur iedereen ‘ezeid:

“ ’n Boer is d’ echte mins die ons de eijers leit!”

1862                                                                                                  G. de Gr.

 

 

Dit bericht was geplaatst in Verhalen bundel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *