Uit de Harderwijker Willekeuren

Kerken Gerechtigheid.

 

 Ouden van dagen plegen nog eens te spreken van Kerk en Gerechtigheid.Ze hebben dan het oog op zekere som,die van de totale begraveniskosten zou worden afgezonderd ten behoeve van de Kerk en van de Gerechtigheid.

Vraagt men evenwel,wat verstaan wordt onder Kerk en Gerechtigheid,dan zal men tevergeefs op eenig bevredigend antwoord wachten.Men verwijst U dan naar vader of overgrootvader dienaangaande wisten,maar daarmee komt geen afdoende opheldering.

Om te die opzichte meer helderheid te verkrijgen,raadpleegden wij de in 1784 bij den erven Jan Rampen gedrukte-Gereformeerde Willekeuren en de Stadsrechten van Harderwijk-en vonden op blz.34 en vlg.een hoofdstuk cap.VIII met het opschrift:

-Van de begravenisse en aankleve van dien-.

Hieraan ontleenen wij het volgende:

De inkomsten van de kerk,voortspruitende uit het begraven der dooden,begonnen allengs zeer te verslappen tot groot nadeel van de kerkelijke organisatie.

De stedelijke Overheid,Schepenen en Gemeente,begaan met de Kerk,besloten maatregelen te nemen ter verbetering en stelden daarom eenige bepalingen vast,die bindend waren voor allen.

Zoo moesten zij,die hunne dooden`s avonds lieten begraven,hetzij het vermogende of onvermogende lieden waren,voor het recht van het luiden de som van zeven gulden en tien stuivers betalen.Dit recht was verschuldigd,ook al werden de dooden des avond niet –overluid-.

De Kerken-gerechtigheid(en niet kerk en gerechtigheid)werd betaald met 10 gulden en tien stuivers en was verschuldigd voor den dooden,die uit de stad of dit schependom naar andere plaatsen werden vervoerd en zelfs voor de lijken,welke van elders door de stad naar een andere plaats werden gebracht.

Die kerken gerechtigheid werd met drie gulden betaald,wanneer het betrof een jong afgestorven kind dat bij een andere doode in de kist werd gelegd.Van de betaling van dit recht waren de onvermogende vrijgesteld.

Of iemand tot de onvermogende moest worden gerekend,hing af van het oordeel der Overkerkmeesteren,die elk geval afzonderlijk het noodige naricht inwonnen.

Omdat het meermalen voorkwam,dat meerdere dooden tegelijk-overluid-werden en voor dien tijd slechts éénmaal dat recht van luiden betaald werd,sproot uit dit tegelijk luiden voor de Kerk nadeel voort en werd mits dien besloten,dat het luiden-voor elken doode-zou worden betaald.

Met betrekking tot de grafsteden in de kerk,die vóór 1734 tegen zeer lagen prijs verkocht werden,werd vastgesteld dat een Grave op het koor minstens vijf en twintig gulden zou opbrengen en beneden in de kerk(waar de stoelen staan)minstens vijftien gulden.

Had vroeger een eigenaar van een graf in de kerk of van een graf op het kerkhof het recht,dit aan een ander over te doen,bij stedelijke verordening werd nu bepaald,dat elke-die een inset van noode had-,dien moest koopen van de kerk;onderhandsche overdracht van graven,buiten het kerkbestuur om,kon dus niet meer plaats hebben.Voor zulk een overdracht door tusschenkomst van het kerkbestuur werd aan de kerk betaald vijftien gulden voor een-inset-op het koor en zeven gulden en tien stuivers beneden.

Nochtans stond het den eigenaar van een groeve vrij,aan iemand gratis-inlage-te gunnen.Kwam iemand door erfenis of koop,of welke andere rechtmatige wijze in`t bezit van een groeve,dan was hij verplicht-aanstonds zijn naam te boek te laaten stellen,met vertooningen van genoegsame blijck en waarschijnlijck bescheit:sonder dat hierin de minste simulatie of bedrog of indirect,gepleegt sal worden-.De nieuwe eigenaar was mede gehouden,alle achterstedige bedragen betreffende de groeve,aan te zuiveren.Voor`t overschrijven moest worden betaald de som van drie stuivers;zoo hierlanger mee gewacht werd dan een half jaar,-dubbelt-en langer dan een jaar-twee dubbelt-.

Voorts werd er een ordonnantie vastgesteld op het-Opneemen en Toemaacken en de het graeven en de groeven;alsmede het verzetten van Stoelen en Bancken in de kerck tot het begraeven en draegen van Dooden;mits gaders het maecken en bekleeden der Doodskisten-.

Men onderscheidde destijds zerken van de grootste,de tweede,de derde en de vierde soort en die onderscheiding werd als maatstaf genomen voor de onkosten.

Moest men b.v. voor het op-en toeleggen van de grootste-sarck-vier gulden betalen,voor een-sarck-van de vierde soort koste dit slechts één gulden.Voor het graven van een dubbel graf in de kerk betaalde men een gulden acht stuivers,voor een enkel veertien stuivers;voor het graven van een enel of dubbel graf op  het kerkhof was respectievelijk verschuldigd een gulden en tien stuivers.

Gebeurde het,dat een zerk inzakte en dus gehoogd moest worden,dan gaven de kerkmeesteren hiervan aan den eigenaar kennis en deze was dan verplicht dat hoogen op zijn kosten te doen uitvoeren ten bate van de kerk.Voor de grootste –sarck-rekende men een gulden tien stuivers,voor eene van de vierde soort twaalf stuivers.

-Het welcke,noodsaeckelijck bevonden sijnde,sal niemant daar yts tegen konnen doen-.

Voor het ronddragen van het lijk kwam aan de kerk een bedrag van acht stuivers,terwijl nog kleine sommen verschuldigd waren voor het verzetten van stoelen en banken.

Eindelijk genoot de kerk nog inkomsten uit het maken van de doodskisten,die door den kistenmaker aan zijn lastgevers werden in rekening gebracht.Zoo werd voor het maken van –een grote of dubbelde of beste kist met picken en verwen-,gerekend een gulden en vijf stuivers;voor de kleine kisten-na proportie-,terwijl voor het bekleden van een groote kist vijftien stuivers aan de kerk werd afgedragen.

Blijkens het bovenstaande bestond de-kerken gerechtigheid-dus in eene geldelijke vergoeding,tot betaling waarvan ieder bij stedelijk verordening was verplicht.

Toen het begraven der dooden-een gemeentezaak werd,werd de kerken-gerechtigheid opgeheven.

De openstelling van onze gemeentelijke begraafplaats ving aan op 1 januari 1829.Het is dus niet te verwonderen,dat,zooals wij boven zeiden,vele ouden van dagen afgaande op wat zij van hun ouders of grootouders vernamen,nog steeds spreken van Kerk en Gerechtigheid.

XXXXXXXXX

 

Dit bericht was geplaatst in Verhalen bundel.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *